Önizleme
Hüseyin Akbulut, MSc (2026). Kadın Sporcu ve Hormon Döngüsü. Sporeus. Erişim, 4 Ekim 2026. https://sporeus.com/diger/kadinlarda-spor-hormon/
Kadın Sporcu ve Hormon Döngüsü
Menstrüel döngü kadın sporcunun fizyolojisini etkileyen benzersiz bir faktördür. Östrojen ve progesteron döngüsel dalgalanmaları enerji metabolizması, termoregülasyon, bağ dokusu mekaniklerini ve psikolojik durumu değiştirir.
İçindekiler
Döngü Fazları
| Faz | Gün | Hormon Profili | Fizyolojik Etki |
|---|---|---|---|
| Erken foliküler | 1-5 | Düşük östrojen ve progesteron | Hormonal açıdan “nötr” |
| Geç foliküler | 6-13 | Östrojen yükseliyor | Anabolik ortam, iyi toparlanma |
| Ovulasyon | 14 | Östrojen pik, LH surge | ACL laksitesi artabilir |
| Erken luteal | 15-21 | Progesteron yükseliyor | Vücut ısısı 0.3-0.5°C artar |
| Geç luteal | 22-28 | Her ikisi düşüyor | PMS semptomları, su tutma |
Performans Üzerine Etkisi
- Kuvvet: Foliküler fazda (yüksek östrojen) kas kuvveti hafif artabilir. Ancak bireysel farklılıklar büyüktür.
- Dayanıklılık: Luteal fazda yüksek progesteron ventilasyonu artırır ve substrat kullanımını değiştirir (daha fazla yağ yakımı).
- Termoregülasyon: Luteal fazda bazal vücut ısısı artar; sıcakta egzersiz performansı düşebilir.
- Yaralanma riski: Ovulasyon döneminde östrojen etkisiyle bağ dokusu laksitesi artar; ACL riski teorik olarak yükselir.
Döngüye Göre Antrenman
Döngü bazlı periodizasyon giderek popülerleşmektedir. Foliküler fazda (düşük progesteron) yüksek yoğunluklu ve kuvvet antrenmanı planlanabilir. Luteal fazda hacim korunur ama yoğunluk hafif düşürülür. Ancak kanıt düzeyi henüz kesin öneri yapmaya yeterli değildir; bireysel deneyim önemlidir.
RED-S ve Amenore
Relatif Enerji Eksikliği (RED-S) kadın sporcularda menstrüel düzensizlik ve amenoreye yol açar. Enerji alımı yetersiz olduğunda hipotalamik-hipofizer-gonadal aks baskılanır. Amenore kemik yoğunluğu kaybı, stres kırığı, kardiyovasküler risk ve infertilite ile ilişkilidir. Enerji yeterliliğinin sağlanması birincil tedavi hedefidir.
Kaynaklar
- McNulty KL, Elliott-Sale KJ, Dolan E, Swinton PA, Ansdell P, Goodall S, Thomas K, Hicks KM. (2020). The effects of menstrual cycle phase on exercise performance in eumenorrheic women: a systematic review and meta-analysis. Sports Medicine, 50(10): 1813-1827. doi:10.1007/s40279-020-01319-3
- Nattiv A, Loucks AB, Manore MM, Sanborn CF, Sundgot-Borgen J, Warren MP. (2007). American College of Sports Medicine position stand. The female athlete triad. Medicine & Science in Sports & Exercise, 39(10): 1867-1882. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17909417/
- Mountjoy M, Sundgot-Borgen J, Burke L, et al. (2014). The IOC consensus statement: beyond the female athlete triad – Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S). British Journal of Sports Medicine, 48(7): 491-497. doi:10.1136/bjsports-2014-093502
Döngü Fazları FazGünHormon ProfiliFizyolojik Etki Erken foliküler1-5Düşük östrojen ve progesteronHormonal açıdan "nötr" Geç foliküler6-13Östrojen yükseliyorAnabolik ortam, iyi toparlanma Ovulasyon14Östrojen pik, LH surgeACL laksitesi artabilir Erken luteal15-21Progesteron yükseliyorVücut ısısı 0.3-0.5°C artar Geç luteal22-28Her ikisi düşüyorPMS semptomları, su tutma Performans Üzerine Etkisi Kuvvet: Foliküler fazda (yüksek östrojen) kas kuvveti hafif artabilir. Ancak bireysel farklılıklar büyüktür. Dayanıklılık: Luteal fazda yüksek progesteron ventilasyonu artırır ve substrat kullanımını değiştirir (daha fazla yağ yakımı). Termoregülasyon: Luteal fazda bazal vücut ısısı artar; sıcakta egzersiz performansı düşebilir. Yaralanma riski: Ovulasyon döneminde östrojen etkisiyle bağ dokusu laksitesi artar; ACL riski teorik olarak yükselir. Döngüye Göre Antrenman
Döngü bazlı periodizasyon giderek popülerleşmektedir. Foliküler fazda (düşük progesteron) yüksek yoğunluklu ve kuvvet antrenmanı planlanabilir. Luteal fazda hacim korunur ama yoğunluk hafif düşürülür. Ancak kanıt düzeyi henüz kesin öneri yapmaya yeterli değildir; bireysel deneyim önemlidir.
RED-S ve Amenore
Relatif Enerji Eksikliği (RED-S) kadın sporcularda menstrüel düzensizlik ve amenoreye yol açar. Enerji alımı yetersiz olduğunda hipotalamik-hipofizer-gonadal aks baskılanır. Amenore kemik yoğunluğu kaybı, stres kırığı, kardiyovasküler risk ve infertilite ile ilişkilidir. Enerji yeterliliğinin sağlanması birincil tedavi hedefidir.
