[hlnx1]

İki şeyin birlikte görülmesi, birinin diğerine yol açtığını göstermiyor. Spor ve sağlık haberlerinde bu ayrım sık sık kayboluyor.

Tipik tuzaklar:

• Ters nedensellik: sağlıklı olanlar daha çok egzersiz yapabildiği için egzersiz ile sağlık arasındaki ilişkinin bir kısmı ters yönden gelebiliyor
• Karıştırıcı değişkenler: çok koşanlar çoğu zaman sigara içmiyor, daha iyi uyuyor ve beslenmeye dikkat ediyor; etkinin ne kadarı koşudan geliyor?
• Seçilim yanlılığı: belirli bir ayakkabıyı giyen elit koşucuların hızlı olması, ayakkabının herkesi hızlandırdığını kanıtlamıyor
• Tesadüf: çok sayıda değişken taranırsa bazıları şans eseri ilişkili çıkar

Bilimin düzelttiği yaygın inançlara örnekler: dayanıklılık efsaneleri.

Sizi en çok yanıltan “birlikte görülüyor, öyleyse sebebi” örneği hangisiydi?

[hlnx1]

Nedenselliğe yaklaşmanın en güçlü yolu rastgele kontrollü deneyler. Katılımcılar gruplara rastgele dağıtıldığında karıştırıcı faktörler gruplar arasında dengelenme eğiliminde.

Ama her soru için deney yapılamıyor; örneğin yıllarca süren egzersizin ömre etkisi gibi. Orada gözlemsel çalışmalar, farklı yöntemlerin aynı yöne işaret etmesi ve biyolojik mekanizmanın makul olması birlikte değerlendiriliyor.

[Yazar]

Yazılar