Spor veya bu yazı kapsamında koşu, sağlık üzerinde çok sayıda iyileştirici etkiye sahiptir. Ancak doğası gereği yaralanma ve sakatlık riskleri de taşır.
Sporda yaralanmaların çoğu travmadan ziyade aşırı kullanımdan (overuse) kaynaklanır.
van Gent ve arkadaşlarının sistematik derlemesine göre uzun mesafe koşucularında yaralanma sıklığı, çalışmaya göre %19 ile %79 arasında değişiyor. Oldukça çarpıcı.
Koşuda ilk yer ile temasın topuk ile yapılması sanıldığının aksine oldukça yaygındır. Yaralanmaları önlemek ve koşu ekonomisi için dış ayak basma tekniğinin daha sağlıklı olduğu düşünülmekte.
Ancak Dr. Owen Anderson’ın kitabında paylaşılana göre Sao Paulo’da ölçülen 514 amatör koşucu ile yaptıkları çalışmada, sporcuların %95’inin yerle ilk temas anında topuklarını kullandığı sonucuna ulaşılmış. Sakatlık ile koşu paternlerinin ilişkisi ayrıntılı olarak ele alınmaya değer bir konu.

Genel olarak ele aldığımızda 3 başlık altında yaralanma risklerini sınıflandırabiliriz: biyomekanik faktörler, anatomik faktörler ve antrenmanlarda yapılan hatalar.
Biyomekanik faktörler
Bir koşucunun biyomekaniği -koşarken vücut ekstremitelerini nasıl hareket ettirdiği ve konumlandırdığı- “koşu paterni” olarak adlandırılabilir ve her sporcunun sahip olduğu patern yaralanma riskleri ile bağlantılıdır.
Patellofemoral ağrı, iliotibial bant sendromu ve tibianın stres kırıkları gibi koşuda sıklıkla karşılaşılan yaralanmalar, bireysel koşu paternlerine bağlı bir şekilde koşu biyomekaniği ile ilişkilidir.
Bazı çalışmalar, koşu tekniğinde yapılan hedefli değişikliklerin belirli yaralanmalarda riski azaltabileceğini gösteriyor; ancak kanıtlar henüz kesin değil.
Anatomik Faktörler
Düz tabanlar veya çarpık bacaklar olarak da bilinen bazı anatomik “anormallikler”, koşu yaralanmaları için risk faktörleri olarak kabul edilir. Ancak bu düşünceler araştırmalarla yeterince desteklenmemiştir.
Vücudunuz sahip olduğu anatomik yapıya göre hareket etmeye çalışır. Sinirsel bağlantıların burada rolü büyüktür. Antrenman yüklerinizi ve yoğunluklarını planlı ve kademeli biçimde artırırsanız vücudunuz bu streslere uyum sağlar. Ancak hızlı ve yoğun antrenman yüklerine çok sık ve plansız bir şekilde maruz kalmak kolaylıkla yaralanmalara neden olabilir.
Antrenmanlarda Yapılan Hatalar
Antrenman yükleri ve yoğunluklarındaki düzensizlikler ve dalgalanmalar genellikle karşılaşılan hataların başında gelir.
Tekrarlı ve hatalı yoğunluklarda yapılan yüklenmeler vücudun darbelere ve strese karşı direnememesine neden olur. Yenilenme için zaman gerektirecek kadar doku bozulmaları ile karşılaşılır.
Çok tekrarlı yüklenmeler ile antrenman yaptığımızda onarım süreci yeterli olamayabilir ve bu etkiler yaralanmalara yol açar.
Elit düzeyde sakatlıktan korunmak doğrudan performans meselesidir. Raysmith ve Drew’un (2016) Avustralyalı elit atletizm sporcularını beş yıl izlediği çalışmada, planlanan antrenman haftalarının %80’inden fazlasını tamamlayan sporcuların performans hedefine ulaşma olasılığı yaklaşık yedi kat daha yüksekti. En iyi antrenman programı, kesintisiz uygulanabilendir.
İlginizi çekebilir: Koşu Teknolojisi: Bir Yerden Başlamak
Kaynaklar
- van Gent, R. N., Siem, D., van Middelkoop, M., van Os, A. G., Bierma-Zeinstra, S. M. A., & Koes, B. W. (2007). Incidence and determinants of lower extremity running injuries in long distance runners: a systematic review. British Journal of Sports Medicine, 41(8), 469-480. https://doi.org/10.1136/bjsm.2006.033548
- Nielsen, R. O., Buist, I., Parner, E. T., Nohr, E. A., Sørensen, H., Lind, M., & Rasmussen, S. (2014). Foot pronation is not associated with increased injury risk in novice runners wearing a neutral shoe: a 1-year prospective cohort study. British Journal of Sports Medicine, 48(6), 440-447. https://doi.org/10.1136/bjsports-2013-092202
- Anderson, O. (2018). Running Form: How to Run Faster and Prevent Injury. Human Kinetics.
Bu konuyu forumda tartışın: Aşırı kullanım sakatlıklarının ortak ilkeleri nelerdir? · İT bandı sendromu: dizin dış yüzündeki ağrı koşuda neden hep aynı kilometrede başlıyor?
Spor Bilimleri Lisans (kürek branşı), Marmara Üniversitesi Yüksek Lisans. Marmara Üniversitesi Nörobilim Laboratuvarı'nda EEG tabanlı motor nöron sınıflandırması üzerine yüksek lisans tezi.
- 540pp EŞİK Kitabı
- MSc Spor Bilimleri
- Marmara Üniversitesi
Biyomekanik faktörler
Bir koşucunun biyomekaniği -koşarken vücut ekstremitelerini nasıl hareket ettirdiği ve konumlandırdığı- "koşu paterni" olarak adlandırılabilir ve her sporcunun sahip olduğu patern yaralanma riskleri ile bağlantılıdır.
Anatomik Faktörler
Düz tabanlar veya çarpık bacaklar olarak da bilinen bazı anatomik "anormallikler", koşu yaralanmaları için risk faktörleri olarak kabul edilir. Ancak bu düşünceler araştırmalarla yeterince desteklenmemiştir.
Antrenmanlarda Yapılan Hatalar
Antrenman yükleri ve yoğunluklarındaki düzensizlikler ve dalgalanmalar genellikle karşılaşılan hataların başında gelir.