Önizleme
Hüseyin Akbulut, MSc (2020). Egzersizin Beyin Üzerindeki Etkileri: Ağrı Hissi ve Tepkiler. Sporeus. Erişim, 21 Kasım 2026. https://sporeus.com/spor/egzersizin-beyin-uzerindeki-etkileri-agri-hissi-ve-tepkiler/
Egzersizin beyin Üzerindeki Etkileri yapısından fonksiyonlarına kadar geniş çapta araştırmalara konu olmuştur.
Sporcu olarak antrenmanlarınızda veya yarışa yakın tarihlerde bir şekilde antrenmanı bırakma veya hedeflerinizden vazgeçme konusunda tekrar tekrar düşünmüş olabilirsiniz. Oldukça normal. Bunun nedeni bacaklarınızdaki ağrı, zihninizdeki şüphe veya aşırı yorgunluk olabilir.
Bu hissin üstesinden gelmek sporcunun performansı için belirleyici kriterlerden biri olarak karşımıza çıkar.
Bu noktada kendinizi zorlamaya devam ederseniz sizi daha güçlü bir hale getirebilir -malum maruz kaldığımız stresler ile güçleniyor veya zayıflıyoruz- veya antrenmanlarınıza ara vermek zorunda bırakabilir.
Egzersizin beyin üzerindeki etkilerini ağrı hissi üzerinden değerlendirerek inceleyelim.
Ağrının Üstesinden Gelmek
Egzersizde maruz kaldığımız ağrı, aslında egzersiz deneyiminin bir parçası olarak düşünülmelidir. Bu ağrı birçok şekilde karşınıza çıkabilir;
- Glikojen yoksunluğuna bağlı ortaya çıkabilecek ağrılar
- Tekrarlı yüklenmeler nedenli eklem ağrıları
- Su toplamasından karın ağrılarına kadar karşılaşılabilecek ağrılar
Eşit fiziksel yeteneklere sahip iki sporcu arasındaki bir yarışta, ağrı toleransı daha yüksek olan sporcu avantaj sağlayacaktır. Tolerans yeteneğini kazanmanın en iyi yolu ise egzersizdir.
Antrenmanlı ve antrenmansız iki sporcuyu karşılaştırdığımızda ise sporcular benzer ağrı eşiklerine sahip olabilir. Ancak antrenmanlı sporcu, ağrıya daha uzun süre dayanabilme yeteneğini de geliştirdiği için öne çıkar. Tesarz ve arkadaşlarının 2012 meta-analizi de sporcuların ağrı toleransının aktif kontrol gruplarından tutarlı biçimde yüksek olduğunu, ağrı eşiğindeki farkların ise daha değişken olduğunu gösterdi.
Ağrının algılanmasını sağlayan temel sinir yapıları herkeste benzerdir; yine de egzersiz, kısa vadede ağrı duyarlılığını azaltabilir (egzersize bağlı hipoaljezi). Ancak egzersizde maruz kaldığınız streslere karşı beyniniz bu ağrı hislerine alışır ve tolerans geliştirebilir.
Dayanıklılık sporcuları dikkatini farklı bir noktaya yönelterek ağrı hislerini azaltabilir. Birçok çalışmada egzersiz esnasında müzik dinlemenin dikkati farklı bir yöne çektiği ve performans üzerinde olumlu sonuçları olduğu paylaşılmıştır. Ancak elit sporcular için bu etkiler henüz netlik kazanmamıştır.
Fiziksel Yüklere Beynin Tepkileri
Beynin egzersizlere veya yüklenmelere karşı tepkileri, yoğunluğa dayanabileceği veya dayanamayacağına nasıl karar verdiğine bilinç mi yoksa bilinçaltı düzeyinde mi denetlendiği ile ilgili teoriler araştırılmaya devam ediyor.
Ancak şu konuda fikir birliğine varılmış gibi görünüyor ki iki durumda da antrenman beynin tepkilerini etkiliyor ve düzenliyor. Bunun için üzerinde düşünmemiz gereken bir teori var.
Santral Yönetici Modeli
Tim Noakes ve arkadaşlarının önerdiği ve hâlâ tartışmalı olan bu teoride, merkezi sinir sistemindeki bilinçaltını etkileyen bir “yönetici”, vücuda uygulanan stresi azaltmak için yorgunluk ve rahatsızlık algısı yaratır.

Algılanan Yorgunluk (Bilinç Düzeyinde)
Bilinç düzeyinde beyin, ağrı ile ilgili sinyalleri değerlendirir. Ancak bunun gerçekleşmesi için bu yorgunluk hissi bilinçaltı merkezi tarafından oluşturulur.
İstemli Tepki (Bilinç Düzeyinde)
Bilinç düzeyinde beyin, algılanan efor nedeniyle aktiviteyi durdurmak ister veya motivasyon uyarısına yanıt olarak kasları daha çok çalışmaya teşvik edebilir.
Ağrı Uyaranı (Bilinçaltı Düzeyinde)
Egzersiz yapıldığı esnada kaslarınızdan sinir sisteminize doğru yol alan sinirsel iletiler, bilinçaltı düzeyinde ağrı uyaranı olarak algılanır ve bilinç düzeyinde hissedilebilir.
Motivasyon Uyaranı (Çevresel Faktör)
Duygusal motivasyon olarak sporcuyu alkışlayan bir grup insan veya bitiş çizgisi gibi faktörler, bilinçli tepkiler yaratabilir.
Kas Kontrolü (Fiziksel Çıktı)
Teoriye göre bilinçaltı düzeyinde beyin, vücut sistemlerini kaldıramayacağı bir strese maruz bırakmadan önce egzersizi sonlandırma emri verebilir. Bilinç düzeyinde ise durma veya devam etme kararı farklı olarak alınabilir. Yine de Aşırı Yüklenme sonucunda bir noktada Otonom Sinir sistemi bayılma veya yere düşme gibi bir tepki ile vücudun durmasını sağlayabilir.
Elit Sporcuda Uygulama
Elit programlarda algı, ölçülen bir antrenman değişkenidir: Seans sonrası algılanan zorluk (RPE) ile seans süresinin çarpımı, iç yükü izlemenin en yaygın ve ucuz yöntemlerinden biridir (Foster ve ark., 2001). Aynı dış yüke karşı RPE’nin günler içinde yükselmesi, yorgunluğun ya da yetersiz toparlanmanın erken işareti olabilir. Ayrıca öz konuşma gibi psikolojik beceri antrenmanlarının, kontrollü çalışmalarda tükenmeye kadar geçen süreyi uzattığı ve algılanan eforu düşürdüğü gösterilmiştir (Blanchfield ve ark., 2014); bu beceriler, fiziksel antrenman gibi sistematik biçimde çalışılabilir.
İyi bir performans ortaya koymak için birçok faktörün işbirliği önemlidir ve bu faktörlerin birbiri üzerindeki etkileri de küçümsenemez.
Ağrı hissinden kronik kas yorgunluğuna, sosyal çevreden sporcunun özel hayatına kadar birbirini etkileyen faktörlerin performansı da etkileyeceği unutulmamalıdır.
İlginizi çekebilir: Kas Yorgunluğu: Nedenler, Etkiler ve Egzersizler
Kaynaklar
- Tesarz J, Schuster AK, Hartmann M, Gerhardt A, Eich W. (2012). Pain perception in athletes compared to normally active controls: a systematic review with meta-analysis. Pain, 153(6): 1253-1262. doi:10.1016/j.pain.2012.03.005
- Noakes TD, St Clair Gibson A, Lambert EV. (2005). From catastrophe to complexity: a novel model of integrative central neural regulation of effort and fatigue during exercise in humans: summary and conclusions. British Journal of Sports Medicine, 39(2): 120-124. doi:10.1136/bjsm.2003.010330
- Karageorghis CI, Priest DL. (2012). Music in the exercise domain: a review and synthesis (Part I). International Review of Sport and Exercise Psychology, 5(1): 44-66. doi:10.1080/1750984X.2011.631026
- Foster C, Florhaug JA, Franklin J, et al. (2001). A new approach to monitoring exercise training. Journal of Strength and Conditioning Research, 15(1): 109-115.
- Blanchfield AW, Hardy J, de Morree HM, Staiano W, Marcora SM. (2014). Talking yourself out of exhaustion: the effects of self-talk on endurance performance. Medicine & Science in Sports & Exercise, 46(5): 998-1007.
Bu konuyu forumda tartışın: MR raporunda bulgu çıktı: ağrımın sebebi bu mu? · Ağrı her zaman doku hasarı anlamına mı gelir?
Spor Bilimleri Lisans (kürek branşı), Marmara Üniversitesi Yüksek Lisans. Marmara Üniversitesi Nörobilim Laboratuvarı'nda EEG tabanlı motor nöron sınıflandırması üzerine yüksek lisans tezi.
- 540pp EŞİK Kitabı
- MSc Spor Bilimleri
- Marmara Üniversitesi
Ağrının Üstesinden Gelmek
Egzersizde maruz kaldığımız ağrı, aslında egzersiz deneyiminin bir parçası olarak düşünülmelidir. Bu ağrı birçok şekilde karşınıza çıkabilir;
Fiziksel Yüklere Beynin Tepkileri
Beynin egzersizlere veya yüklenmelere karşı tepkileri, yoğunluğa dayanabileceği veya dayanamayacağına nasıl karar verdiğine bilinç mi yoksa bilinçaltı düzeyinde mi denetlendiği ile ilgili teoriler araştırılmaya devam ediyor.
Santral Yönetici Modeli
Tim Noakes ve arkadaşlarının önerdiği ve hâlâ tartışmalı olan bu teoride, merkezi sinir sistemindeki bilinçaltını etkileyen bir “yönetici”, vücuda uygulanan stresi azaltmak için yorgunluk ve rahatsızlık algısı yaratır.
Elit Sporcuda Uygulama
Elit programlarda algı, ölçülen bir antrenman değişkenidir: Seans sonrası algılanan zorluk (RPE) ile seans süresinin çarpımı, iç yükü izlemenin en yaygın ve ucuz yöntemlerinden biridir (Foster ve ark., 2001). Aynı dış yüke karşı RPE'nin günler içinde yükselmesi, yorgunluğun ya da yetersiz toparlanmanın erken işareti olabilir.…