Tenis ayakkabıları: yüzeye özgü tasarım açıklandı

Yetişkin teniste en az değer verilen tek ekipman ayakkabıdır. Oyuncular oyunlarına yüzde iki katkı sağlayan yeni bir rakete üç yüz avro harcar ve bundan yüzde on çıkaran jenerik bir koşu ayakkabısına kırk avro öder. Ayakkabı, oyun yüzeyiyle sürekli temasta olan, her yön değişimini aracılı kılan ve yanlış olduğunda ayak bileği, diz ve Aşil tendonu yaralanmalarının ölçülebilir bir yüzdesine katkıda bulunan tek ekipmandır. Yüzeye özgü tasarım pazarlama değildir. Mekanik bir zorunluluktur.

Tenis ayakkabısının farklı yaptığı şey

Koşu ayakkabısı görece sabit hızda ileri itme için yapılır. Yastıklama topuğun zemine vurduğu yerdedir; üst kısım hafif, esnek ve ayağın parmak ucundan itmesi için yapılmıştır; yanal destek azdır; çünkü ayaktan yanal bir şey yapması istenmez. Tenis ayakkabısı bu kararların çoğunu tersine çevirir. Ayak sürekli yavaşlar, yön değiştirir, kayar, döner. Yastıklama, yanal yüklenmenin gerçekleştiği yere kaydırılır; en yüksek topuk vurma noktalarından uzaklaştırılır. Üst kısım, ayağın kaymalar ve duraklamalar sırasında itildiği yerde takviye edilir. Taban deseni itme için değil, tutuş ve bırakma için işlenmiştir.

Yüksek şiddetli yanal hareketin zirvesinde tenis sırasında ayaktaki biyomekanik yükler, koşunun birkaç katıdır. Teniste makas hareketleri sırasında ayaktaki kuvveti ölçen bir çalışma, yanal kesmelerde vücut ağırlığının iki ila üç katı zemin tepki kuvvetlerini ve düz çizgi koşusundakinden çok daha yüksek mediyolateral kuvvet bileşenlerini kaydetti (Damm ve ark., 2014). Bu kuvvet vektörünü tolere edemeyen bir ayakkabı ya başarısız olur — tabanlar ayrılır, üst kısımlar yırtılır — ya da onu ayak boyunca ayak bileğine iletir; orada da bedeli oyuncu öder.

Uygun olmayan bir ayakkabının görünür işaretleri çoğunlukla geriye dönüldüğünde belli olur. Taban düzgün biçimde değil, parçalar hâlinde aşınır. Üst kısım iç ön ayakta deforme olur. Orta taban asimetrik biçimde sıkışır. Bazen başarısızlık ayakkabıdır. Daha sık olarak başarısızlık, üç ay sonra üzerindeki eklemdir.

Sert kort ayakkabıları

Küresel olarak baskın yüzey sert korttur ve baskın ayakkabı tipi sert yüzeylere optimize edilmiş tüm-kort ayakkabısıdır. Sert kortlar aşındırıcıdır — tabanı sert tutar ve hızlı aşındırır. Tasarım öncelikleri dayanıklılık, yastıklama ve stabilitedir; kayma kapasitesi değil.

Belirleyici ipucu tabandır. Sert kort ayakkabısı yoğun kauçukta balık sırtı veya değiştirilmiş balık sırtı deseni kullanır; yüksek aşınma bölgelerinde — tipik olarak baskın taraftaki ayak ucu sürtme alanında ve oyuncunun ittiği yan tabanda — takviyeyle. Kauçuk bileşimi bir toprak kort ayakkabısınınkinden daha sertir. Yüzeyi belirleyici biçimde kavrar: temas ettiğinde durursun. Kayma tasarım amacı değildir.

Üreticiler ciddi sert kort ayakkabılarında tabana garanti verir — tipik olarak altı ay. Bu yararlı bir niyet sinyalidir. Bu garantiye sahip olmayan ayakkabı tenis ayakkabısı gibi görünmek için satılmaktadır; tenis ayakkabısı olarak kullanılmak için değil. Sert kort üzerindeki yetişkin yarışmacı oyuncular gerçek bir sert kort ayakkabısından 80-150 saat oyun beklemelidir; ayak ucu sürtmesi ciddi ağır vuranlar bunları daha hızlı bitirir.

Yastıklama sert kortta diğer yüzeylerden daha çok önemlidir; çünkü yüzeyin kendisi neredeyse hiçbir şey emmez. Sert kort oyunundan kalça, diz ve bel omurgasına tekrarlayan yük, herhangi bir tenis yüzeyinin en yüksek yaralanma oranlarıyla bağıntılıdır. Ayakkabı oyuncunun tek tamponudur. Yirmi avro tasarruf için yastıklamadan kısmak kötü bir yatırımdır.

Toprak kort ayakkabıları

Toprak ters tasarım sorunudur. Yüzey gevşektir, kaymalar birikir; oyuncunun ayakkabıyı itecek kadar tutmaya ama vuruşlara kaymak için bırakmaya ihtiyacı vardır. Taban deseni tam balık sırtıdır — düz alan yok, büyük takviye plakaları yok — çünkü balık sırtı kaymalar sırasında toprakla dolar ve sayılar arasında temizlenir. Kauçuk biraz daha yumuşaktır.

Toprak kort ayakkabısının estetik belirleyicisi üst kısımdır. Üreticiler üst kısmı toprak sızıntısına karşı daha pürüzsüz panellerle, ayak ucu kutusunda daha az file penceresiyle ve takviyeli ayak uçlarıyla mühürler; çünkü ayak ucu burada herhangi bir başka yüzeyden daha agresif biçimde sürtülür. İç ön ayakta file ağırlıklı bir ayakkabı toprak üzerinde kırmızı tozla dolacaktır ve her maçtan sonra temizlenmek zorunda kalacaktır.

Toprak ayakkabısı tipik olarak daha az yastıklamalıdır. Oyuncular çok kayar, mesafe boyunca yavaşlar ve kayma sırasında istikrarsızlık getirmeyen düşük profilli bir platforma ihtiyaç duyar. Sert korttan toprağa geçen oyuncular toprak ayakkabısının “daha az destekleyici hissettirdiğinden” sıkça yakınır — bu tasarım gereğidir. Sert kortta yastıklamanın yaptığı dağıtma işini toprakta kayma yapar.

Çim ve kapalı saha ayakkabıları

Çim, çoğu yetişkinin belirli kulüpler dışında düzenli oynamayacağı niş bir yüzeydir. Çim ayakkabısı yüzeye yırtmadan tutunmak için balık sırtı yerine yumuşak diş çivili golf ayakkabısı gibi tümsekler veya çıkıntılar taşır. Sert kort ayakkabılarıyla değiştirilebilir değildir. Sert kortta tümsek giymek, burkulmuş bir ayak bileğine giden hızlı yoldur.

Kapalı yüzeyler — genellikle halı veya sentetik — yapıma göre sert kort ayakkabılarına veya toprak kort ayakkabılarına izin verebilir. Çoğu kapalı tesis kuralı kapıya asar. Yanlış ayakkabıyı giymek hem yüzeye hem oyuncuya zarar verir; toprak ayakkabısının yumuşak tabanı yapışkan bir kapalı yüzeyde ayak bileklerini bükenden beklenmedik kavrama anları üretir.

Peki “tüm-kort”?

Üreticiler “tüm-kort” etiketli, sert ve toprakta yetkin bir uzlaşma olmayı hedefleyen ayakkabılar satar. Bunlar gerçektir ve çoğunlukla sert kortta, ara sıra toprakta oynayan rekreasyonel oyuncu için makul bir seçimdir. İkisinde de ideal değildirler. Taban özel bir sert kort ayakkabısından biraz daha az dayanıklıdır ve özel bir toprak ayakkabısından biraz daha az pürüzsüz kayar.

Tek bir yüzeyde ciddi olan oyuncu için — orada turnuvalar oynayan, orada haftada üç gün antrenman yapan — yüzeye özgü ayakkabı doğru karardır. Ciddi yanal harekette performans farkı ölçülebilirdir. Bir sezon boyunca eklem yükündeki fark da öyle.

Uyum, ölçü ve ayak ucu kutusu meselesi

Tenis ayakkabıları koşu ayakkabılarından biraz farklı oturmalıdır. Genel ilke: en uzun ayak ucu ile ayakkabının önü arasında bir başparmak genişliği, ama orta ayak sıkıca sarılmış olmalı; çünkü yanal hareket, her yön değişiminde ayağın ayakkabıya kilitlenmesini gerektirir. Gevşek bir orta ayak bir saat içinde sana su toplatır. Sıkı bir ayak ucu kutusu bir ay içinde sana siyah tırnaklar verir.

Yetişkinler arasında “bu ayakkabı bana uymuyor” şikâyetlerinin ciddi kaynağı, yıllarca süren oyunla değişmiş ve yeniden ölçülmemiş ayaklardır. Çoğu yetişkin yirmi beş yaşında giymesi söylenen ayakkabı bedenini giyer. Ayaklar tipik olarak yaş ve kiloyla biraz genişler ve uzar. On yıldır aynı bedeni alıyorsan, bir sonraki çift için yeniden ölç.

Servis ayağı — serviste arkadaki ayak, *kick* için havaya itme sırasında ayak ucunun kortta sürtüldüğü ayak — taban tahribatını en çok alan ayaktır. Bazı üreticiler uygun tarafta takviyeli ayak ucu sürtmesiyle asimetrik modeller sunar. Haftada on saatten fazla servis atan bir oyuncu için asimetrik model belirgin biçimde daha uzun süre dayanır.

Ne zaman değiştirmeli

Değiştirmeyi gerektiren iki başarısızlık biçimi taban aşınması (kauçuktan beyaz orta tabanı görebiliyorsun) ve orta taban sıkışmasıdır (ayakkabı eskisinden belirgin biçimde daha az yastıklı hissettiriyor, özellikle topukta). Bunlardan biri ayakkabının artık işini yapmadığı anlamına gelir. Üzerinde oynamaya devam etmek, bir sonraki yaralanmaya karşı borçlanmaktır.

Sert kortta haftada dört ila altı saat oynayan yarışmacı yetişkinler için, ayakkabıları dört ila altı ayda bir değiştirmeyi bekle. Toprakta altı ila sekiz ay — yüzey daha az aşındırıcıdır ama kaymalar üst aşınmasını hızlandırır. Sert kortta yılda bir kez değiştirenler, koruyucu işlevinin büyük kısmını hizmet ömrünün ikinci yarısı için kaybetmiş ayakkabılarda oynuyor demektir.

Yarın kortta yapılacak bir şey

Mevcut tenis ayakkabılarını al ve tabana bak. Yan ön ayaktaki balık sırtı desenini ve ayak ucu sürtme alanını kontrol et. İkisinden biri pürüzsüz aşınmışsa, ayakkabıların tasarlandıkları işi yapmayı bırakmış demektir ve bir sonraki ayak bileği burkulman o ayakkabıların içinde yanlış adımı bekliyor. Yedek ısmarla. Yeni ayakkabıyı en çok oynadığın yüzeye eşle. Üst düzey bir profesyonel onu giydiği için bir ayakkabı satın alma. Yüzey, ayakların ve oyun stilin için inşa edilmiş bir ayakkabı satın al.

Bu seride ilgili yazılar: Raket özellikleri açıklandı · String tansiyonu ve string tipi · Yüzey fiziği · Toprakta kayma

Seçili kaynaklar:

• Damm, L. ve ark. (2014). Shoe-surface friction in tennis. Sports Engineering, 17(3), 153–161.
• Nigg, B. M. ve ark. (2003). The role of impact forces and foot pronation. Clinical Journal of Sport Medicine, 13(2), 91–99.
• Tessutti, V. ve ark. (2010). Foot contact pattern during tennis serve. Sports Biomechanics, 9(3), 165–177.
• Stiles, V. H. ve Dixon, S. J. (2007). The influence of different playing surfaces on the biomechanics of a tennis-running forehand foot plant. Journal of Applied Biomechanics, 23(1), 1–11.

Yazar Emre Köse Tenis Antrenörü · Beykoz Tenis Kulübü

Emre Köse, İstanbul Beykoz Tenis Kulübü bünyesinde 12+ yıldır görev yapan bir tenis antrenörüdür. Marmara Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Antrenörlük Eğitimi bölümünden lisans derecesine sahiptir.

• 12+ Yıl Saha Deneyimi
• Marmara Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi mezunu

Emre Köse — tüm yazıları →