Önizleme
Hüseyin Akbulut, MSc (2020). Adrenal Hormonu: Tetiklenmesi, Salınımı ve Engellenmesi. Sporeus. Erişim, 21 Kasım 2026. https://sporeus.com/bilim/adrenal-hormonu-tetiklenmesi-salinimi-ve-engellenmesi/
Endokrin sistemin fonksiyonlarını incelerken şimdi ele alacağımız konu, tek bir hormon değil, adrenal (böbreküstü) bezlerin sentezleyip salgıladığı hormon ailesidir. Aldosterondan kortizole, epinefrinden norepinefrine kadar bu hormonlar birçok fizyolojik süreci yönetir.
İlk olarak adrenal bezlere ve yapısına bakmamız gerekiyor.
Adrenal bezler, iki kısımdan oluşur. Adrenal korteks (dış kısım) ve adrenal medulla (iç kısım). Adrenal bezlerin böbreklerin üzerinde yer aldığını da hatırlayalım.
Dış kısım olan adrenal korteksi incelersek, üç katmanlı bir yapıya sahip olduğunu görürüz. Zona glomerulosa, zona fasciculata ve zona reticularis.
İç kısım olan adrenal medulla ise tek katmandır.

Adrenal Korteks
Adrenal kortekste sentezlenen ve salgılanan hormonlara baktığımızda steroid hormonları olan adrenokortikoid grubu ile karşılaşırız. Bu gruba ait olan mineralokortikoidler, korteksin yapısındaki en dış katman olan zona glomerulosa tarafından salgılanır.
Örnek vermek gerekirse aldosteron bu katmandan salgılanan bir mineralokortikoiddir. Aldosteron sentezlenip salgılandığında direkt olarak böbreklere yönelir. Bunun sebebi böbreklerin sodyum reabsorbsiyonunu gerçekleştirmesini sağlamak ve potasyum atılımını tetiklemektir.
Korteksin diğer iki kısmı olan zona fasciculata ve zona reticularis ise diğer birçok salınımda rol oynar.
Zona fasciuculata, glukokortikoid denilen başka bir adrenokortikoid grubunun salınımında etkindir. Örnek olarak kortizol (stres hormonu olarak bilinir) bir glukokortikoid grubu hormonudur.
Zona reticularis, genellikle androjen olarak adlandırılan cinsiyet hormonlarının salınımından sorumludur.
Tekrar aldosteron salınımına dönersek, aldosteron salınımı hipotalamus tarafından kontrol edilmez. Yani aldosteron hormonu, kortizol veya testosteron hormonlarındaki gibi bir geribildirim mekanizması ile yönetilmez -hipotalamus, ön hipofiz bezi ve hipofizyal portal sistemden oluşan geribildirim mekanizmaları. Aldosteronun dahil olduğu geribildirim mekanizmasına tekrar döneceğiz.
Öncelikle aldosteronun normal salınımını ele alırsak, böbreklere yönelerek böbreklerin sodyumu tekrar emilimini sağlayıp ve potasyumun atılımını tetiklediğini biliyoruz. Peki aldosteronun böbreklerde neden böyle bir mekanizma tetiklediğini biliyor muyuz?
Bunun için plazmaya bakmamız gerek.
Kan dolaşımımızı düşünelim. Plazmadaki sodyum düzeylerinin azaldığını ve potasyumun arttığını fark etmiş olalım. Aldosteron bu iyon konsantrasyonlarının düzenlenmesinde etkin rol oynar.
Şöyle ki aldosteron salınımı ile böbrekler sodyumun tekrar emilimini sağlar ve bu gerçekleştiğinde plazma sodyum düzeylerimiz normale döner.
Ayrıca potasyumun da atılımını sağlar ve plazmadaki potasyum düzeyleri de normale döner.
Plazma düzeyi normale döndüğünde negatif geribildirim mekanizmaları aldosteron salınımını durdurur.

Adrenal Medulla
Adrenal medulla, endokrin sistemimiz için ayrıca önemlidir. Çünkü adrenal medulla, özel bir hücre türü olan ve kromaffin hücreler denilen sekretör hücrelere sahiptir. Bu kromaffin hücreleri epinefrin, norepinefrin ve dopamin salınımında rol oynar.
Adrenal medulla, esas olarak epinefrin salgılar -epinefrin salınımı yaklaşık %80, norepinefrin yaklaşık %20, dopamin ise eser miktarda.
Bu sebeple adrenal medullanın salgıladığı hormonlardan bahsedildiğinde genellikle epinefrinden bahsedilir.
Bu salınımlar nöral kontrol altında gerçekleşir. Yani bu bezlerde medulladan salınan hormonlar, Sinir Sistemi tarafından verilen komutlar ile tetiklenir.
Epinefrine daha dikkatli bakarsak, epinefrin salınımı -epinefrin, adrenalin olarak da bilinir- savaş veya kaç tepkisi olarak bilinen durumda gerçekleşir. Örnek vermek gerekirse tehlikeli bir durumla karşılaştığınızda plazma glukoz konsantrasyonlarınız artar, siz de bu glukozu enerjiye çevirmek için kullanırsınız.
Yani epinefrin salgılandığında, glikojenolize -glikojenin parçalanması ve glukoz halini alması- ve glukoneogeneze sebep olur ve enerji metabolizmasını tetikler.
Glukoneogenez karaciğerde, daha küçük ölçüde de böbreklerde gerçekleşir. İskelet kası glikojen depolar ve kendi ihtiyacı için parçalar, ancak glukozu kana geri veremez; dolaşımdaki glukozu yenilemek karaciğerin işidir. Bu mekanizmada üretilen glukoz karbonhidrat olmayan kaynaklardan gelir: başta Cori döngüsü aracılığıyla laktat, ayrıca gliserol ve amino asitler.
Ve kan glukoz düzeyleri artmış olur.
Karaciğer, glukoneogenez metabolizmasına girdiğinde ihtiyacı olan bazı substratlar vardır. Amino asite ulaşmak için proteini parçalamak gerekir; vücut bunu kolay kolay yapmaz. Bu yüzden yükün büyük bölümünü laktat ve gliserol taşır.
Buradaki gliserol ise lipoliz aracılığıyla meydana gelir. Bu şartlarda trigliseritleri alır, yağ asitleri ve gliserola dönüştürürüz. Sonra gliserol karaciğere doğru yol alır ve glukoza dönüştürülür.
Yani epinefrin sadece glukoneogeneze sebep olmaz, bunun sonucunda oluşan lipoliz sürecine de sebep olur. Lipoliz süreci sonucunda ise ortaya çıkan yağ asitleri de karaciğere gider ve ketojeneze neden olur.
Ketojenez, lipoliz veya glukoneogenez süreçlerinde epinefrin bu şekilde tetikleyici bir rol oynar.
Elit düzeyde: Egzersiz sırasında plazma epinefrin ve norepinefrin düzeyleri yoğunlukla birlikte artar; artış, orta yoğunluğun üzerinde belirgin biçimde hızlanır. Antrenmanlı sporcular aynı mutlak yükte daha düşük katekolamin yanıtı gösterir, çünkü bu yük onlar için görece daha hafiftir. Kjær ve Galbo’nun çalışmaları ise dayanıklılık antrenmanlı sporcuların maksimal eforda epinefrin salgılama kapasitesinin antrenmansız bireylerden daha yüksek olabileceğini gösterdi. Pratik anlamı şudur: Aynı tempoda daha düşük stres yanıtı, adaptasyonun göstergelerinden biridir; yarışta ise sistemin tamamı devreye girebilir.
İlginizi çekebilir: EPO: Eritropoietin Nedir? Tanımı, Etkileri, Riskleri
Spor Bilimleri Lisans (kürek branşı), Marmara Üniversitesi Yüksek Lisans. Marmara Üniversitesi Nörobilim Laboratuvarı'nda EEG tabanlı motor nöron sınıflandırması üzerine yüksek lisans tezi.
- 540pp EŞİK Kitabı
- MSc Spor Bilimleri
- Marmara Üniversitesi
Adrenal Korteks
Adrenal kortekste sentezlenen ve salgılanan hormonlara baktığımızda steroid hormonları olan adrenokortikoid grubu ile karşılaşırız. Bu gruba ait olan mineralokortikoidler, korteksin yapısındaki en dış katman olan zona glomerulosa tarafından salgılanır.
Adrenal Medulla
Adrenal medulla, endokrin sistemimiz için ayrıca önemlidir. Çünkü adrenal medulla, özel bir hücre türü olan ve kromaffin hücreler denilen sekretör hücrelere sahiptir. Bu kromaffin hücreleri epinefrin, norepinefrin ve dopamin salınımında rol oynar.