Önizleme
Hüseyin Akbulut, MSc (2020). Stres Kırıkları: Genel Nedenler, Tedavi ve Antrenmanlara Dönüş. Sporeus. Erişim, 22 Kasım 2026. https://sporeus.com/spor/stres-kiriklari-genel-nedenler-tedavi-ve-antrenmanlara-donus/
Stres kırıkları, Aşırı Yüklenmeler veya yetersiz dinlenme aralıkları nedeniyle kemik dokusunda oluşan uzun süreli yıpranmaların neden olduğu çatlaklardır. Koşucular en çok tibia, ayak tarağı (metatarsal) kemikleri, naviküler kemik ve sakrum/pelvis bölgesinde stres kırıkları ile karşılaşır.
Genel Nedenler
Tekrarlı ve uzun süreli yüklenmeler stres kırıklarının altında yatan esas nedendir ancak genellikle antrenmanın veya yüklenmelerin yoğunluğundaki ve sıklığındaki ani artışlar sonucunda bu durumun tetiklenmesine yol açar.
Ayrıca parmak ucu basma tekniği ile koşmak -eğer gerekli teknik çalışmalar yeterince uygulanmadıysa, metatarsallara binen fazla yüklere ve streslere neden olur. Bu durumda stres kırıklarının meydana gelmesi ile ilişkilendirilir. Bu konuda daha detaylı bilgi için Sakatlık: Biyomekanik, Anatomik ve Antrenman Faktörleri başlıklı yazıyı inceleyin.
Yetersiz beslenme ve hormon salınımındaki bozukluklar genel olarak kemik sağlığının azalmasına ve stres kırıklarının ortaya çıkmasına neden olabilir.
Uzun vadeli enerji açıklıkları -egzersizlere bağlı olarak tüketilmesi gereken enerji dengesindeki bozukluklar, enerji yetersizliği sendromu (relative energy deficiency in sport, RED-S) olarak bilinen duruma yol açabilir ve bu durum kemik mineral yoğunluğunun azalmasına neden olur. Böylece stres kırıklarını tetikleyebilir. IOC’nin 2023’te güncellediği uzlaşı bildirisi, düşük enerji uygunluğunu hem kadın hem erkek sporcularda kemik stres yaralanmalarının önemli bir risk etkeni olarak tanımlar.

Risk Faktörleri
Şu durumlar stres kırıklarının oluşmasına neden olabilir;
- Cinsiyet (Kadınlarda adet düzensizliği veya adetin kesilmesi (amenore), stres kırıkları görülme riskini artırır.)
- Düşük mineral yoğunluğu
- Beslenme bozuklukları veya yetersizliği
- Uzun mesafe koşuları
- Egzersiz yoğunluğuna bağlı olarak yetersiz dinlenme aralıkları
- Antrenman programındaki ani değişimleri
- Uygunsuz ayakkabı seçimleri
Tedavi
Koşmayı bırakın, ağrıyı artıran yüklerden kaçının ve erkenden doktorunuza danışın. Stres kırığı tanısı çoğu zaman MR ile konur; erken dönemde röntgen normal görünebilir.
Stres kırıkları için en değerli tedavi dinlenmedir. Çünkü kemiğin kendini onarması için zamana ihtiyacı var.
Ağırlık çalışmaları, –kırığın derecesine ve hassasiyetine bağlı olarak- ağrısız sınırlar içinde ve hekim onayıyla, kas kuvvetini ve kondisyonu korumak için uygulanabilir. Yüzme ya da bisiklet gibi yüksüz egzersizlerle aerobik kondisyon da korunabilir.

Antrenmanlara Dönüş
Stres kırıkları yaşadıktan sonra antrenmanlara daha sağlıklı bir dönüş için -çoğu yaralanma ve sakatlıkta olduğu gibi, antrenman sıklığınızı ve yoğunluğunuzu kademeli olarak artırmanız gerekmekte. Bu hayati önem taşır diyebiliriz.
Vücudunuzun yüklere tekrar uyum sağlaması için başlangıçta çok hafif hareketler ile kendinizi denemeniz önerilir.
Buna ek olarak, koşu antrenmanlarındaki durumunuzu denemeden önce ip atlama egzersizleri ile kemiklerinizi daha küçük streslere maruz bırakmak, durumunuzu görmek için iyi bir yol olabilir. Klinikte de koşuya dönmeden önce genellikle ağrısız yürüyüş ve tek ayak üzerinde ağrısız sekme koşulu aranır.
Elit düzeyde: Elit sporcularda tedavi kararı yaralanmanın yerine göre verilir. Tibianın arka-iç yüzü ve metatarsal gövdeler gibi “düşük riskli” bölgelerde ağrı rehberliğinde yük azaltılarak dönüş çoğu zaman birkaç haftadan iki-üç aya kadar sürer. Femur boynunun gerilim tarafı, tibianın ön korteksi, naviküler kemik ve beşinci metatarsalın tabanı gibi “yüksek riskli” bölgelerde ise tam kırık ve kaynamama riski yüksek olduğundan çok daha temkinli, bazen cerrahi bir yaklaşım gerekir. Tekrarlayan kemik stres yaralanması geçiren her sporcu, enerji uygunluğu, adet düzeni (kadınlarda) ve D vitamini açısından da değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
- Mountjoy, M., Sundgot-Borgen, J., Burke, L., Carter, S., Constantini, N., Lebrun, C., Meyer, N., Sherman, R., Steffen, K., Budgett, R., & Ljungqvist, A. (2014). The IOC consensus statement: beyond the Female Athlete Triad, Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S). British Journal of Sports Medicine, 48(7), 491-497. https://doi.org/10.1136/bjsports-2014-093502
- Mountjoy, M., Ackerman, K.E., Bailey, D.M., ve ark. (2023). 2023 International Olympic Committee’s (IOC) consensus statement on Relative Energy Deficiency in Sport (REDs). British Journal of Sports Medicine, 57(17), 1073-1097.
- Rothschild, B.M., Tanke, D.H., & Ford, T.L. (2001). Theropod stress fractures and tendon avulsions as a clue to activity. İçinde: Tanke, D.H., & Carpenter, K. (Ed.), Mesozoic Vertebrate Life. Indiana University Press.
Bu konuyu forumda tartışın: Minimal ayakkabıya veya çıplak ayak koşuya geçişin riskleri · Aşırı kullanım sakatlıkları: genç sporcuda hangi belirtiler ciddiye alınmalı?
Spor Bilimleri Lisans (kürek branşı), Marmara Üniversitesi Yüksek Lisans. Marmara Üniversitesi Nörobilim Laboratuvarı'nda EEG tabanlı motor nöron sınıflandırması üzerine yüksek lisans tezi.
- 540pp EŞİK Kitabı
- MSc Spor Bilimleri
- Marmara Üniversitesi
Genel Nedenler
Tekrarlı ve uzun süreli yüklenmeler stres kırıklarının altında yatan esas nedendir ancak genellikle antrenmanın veya yüklenmelerin yoğunluğundaki ve sıklığındaki ani artışlar sonucunda bu durumun tetiklenmesine yol açar.
Risk Faktörleri
Şu durumlar stres kırıklarının oluşmasına neden olabilir;
Antrenmanlara Dönüş
Stres kırıkları yaşadıktan sonra antrenmanlara daha sağlıklı bir dönüş için -çoğu yaralanma ve sakatlıkta olduğu gibi, antrenman sıklığınızı ve yoğunluğunuzu kademeli olarak artırmanız gerekmekte. Bu hayati önem taşır diyebiliriz.